अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी -नासा) ले गत शनिबार अर्थात् नोभेम्बर २६ तारिखका दिन मंगल ग्रहमा अहिलेसम्मकै सर्वोत्कृष्ट रोबोटिक रोभर पठाएको छ। अमेरिकाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट एट्लस भी रकेटको सहायताले त्यसलाई प्रक्षेपण गरिएको थियो। रोबोटिक रोभरको अर्थ रो बोट समान एक यन्त्र हो, जुन मंगल ग्रहमा पुगेर त्यसको चारैतिर घुम्नेछ। उक्त रोभरको नाम क्युरियोसिटी राखिएको छ। यो एक प्रकारको यान हो। यसको आकार एउटा ठूलो कारजत्रै छ। यसको वजन करिब एक टन छ। यसमा ६ वटा पांग्रा छन्। यो एक प्रकारको प्रयोगशाला हो। मंगल ग्रहको अध्ययनका लागि निर्माण गरिएको प्रयोगशाला भएकाले यसलाई मार्स साइन्स ल्योबोरेटरी अर्थात् छोटकरीमा एमएसएल पनि भनिन्छ।
क्युरियोसिटी अहिलेसम्म मंगल ग्रहमा पठाइएका यानभन्दा ५ गुणा गर्हांै छ। यसले धूलो परेका चट्टानको समेत अध्ययन गर्न सक्छ। मंगल ग्रहमा कुनै समयमा जीवनको अस्तित्व थियो कि थिएन भन्ने कुराको पत्ता लगाउनु नै क्युरियोसिटीको मुख्य लक्ष्य हुनेछ। यसले मंगल ग्रहमा भएको माटोलाई एकत्रित गर्नेछ र क्यामेराको सहायताले त्यसको भित्री सतहको समेत स्क्यान गर्नेछ। क्युरियोसिटीमा प्लाटिनम ब्याट्री छ, जसले लगातार १० वर्षभन्दा लामो समयसम्म काम गर्न सक्छ। यसका लागि छुट्टै ऊर्जाको आवश्यकता पर्दैन।
सन् २०१२ को अगस्तमा यो रोभर मंगलको सतहमा उत्रनेछ। त्यसपछि यसले आफ्नो अध्ययन कार्य प्रारम्भ गर्नेछ। यसले अहिलेसम्मकै सवार् धिक स्पष्ट चित्र र दृश्य पठाउने र मंगल ग्रहको सतहमा कुनै समयमा जीवको अस्तित्व थियो कि थिएन भन्ने कुरा पत्ता लगाउन सहयोग पुग्ने नासाको विश्वास छ। यसको सहयोगले भविष्यमा मंगल ग्रह कुनै प्राणी वा मानव जातिका लागि बसोबास योग्य हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा अध्ययन गर्न सहयोग पुग्ने नासाको विश्वास छ। यो पूरा मिसनको कुल खर्च साढे २ अर्ब डलर छ।
नासाले सन् १९९७ देखि मंगल ग्रहको अध्ययनका लागि अन्तरिक्ष यान पठाउन थालेको हो। अहिलेसम्म यसले ३ वटा यान पठाइसकेको छ। सन् १९९७ मा पहिलो पटक पठाइएको सोजोर्नर नामक यान ६५ सेन्टिमिटर लामो थियो र त्यसको तौल पृथ्वीमा १० किलोग्राम थियो। त्यसपछि सन् २००४ मा पठाइएका स्पिरिट र अपच्र्युनिटी उत्तिकै तौल र आकारका थिए। यिनको तौल १ सय ७० किलोग्राम थियो भने लम्बाई १ दशमलव ६ मिटर थियो। यी सबैको तुलनामा क्युरियोसिटीलाई एक प्रकारको राक्षस नै मान्न सकिन्छ। यसको तौल ९ सय किलो ग्राम छ भने लम्बाई ३ मिटर।
क्युरियोसिटीमा पहिलेका अन्तरिक्ष यानभन्दा नया प्रविधि प्रयोग गरिएको छ। पहिलेका तीन यान सोलार प्यानलद्वारा सञ्चालित थिए, तर क्युरियोसिटी प्लुटोनियमद्वारा सञ्चालित छ, जसले गर्दा तीन प्रकारका फाइदा हुने वैज्ञानिकहरुको भनाइ छ। पहिलो यसले गर्दा अन्तरिक्षमा पहिलेका भन्दा शक्तिशाली वैज्ञानिक उपकरण लान सकिन्छ। दोस्रो यसले मंगल ग्रहको चिसो सतहमा पनि काम गर्न सक्छ अनि तेस्रो पहिले को सोलार प्यानलमा जस्तो धुलोका कण जम्ने सम्भावना हँुदैन। यसरी धूलोका कण जम्दा सोलार प्यानलको कार्यक्षमता क्रमशः घट्दै जान्थ्यो, जसले गर्दा पहिलेका यानहरुले बिस्तारै काम गर्न छाडेका थिए।
क्युरियोसिटीको आकारका कारण भविष्यमा यसको विसर्जनमा पनि सहयोग पुग्नेछ। पहिलेका यानहरूलाई विसर्जन गर्न प्यारासुटको सहायताले कुनै स्थानमा खसालेर यसलाई नष्ट गर्नुपथ्र्यो, तर क्युरियोसिटीलाई त्यस्तो गर्नुपर्ने आवश्यकता हुनेछैन। यसमा भएको स्काइक्रेनको सहायताले मंगल ग्रहकै सतहको कुनै स्थानमा खाल्डो खनेर यसलाई विसर्जन गर्न सकिने विश्वास नासाका वैज्ञानिकहरूको छन्।
क्युरियोसिटी अहिलेसम्म मंगल ग्रहमा पठाइएका यानभन्दा ५ गुणा गर्हांै छ। यसले धूलो परेका चट्टानको समेत अध्ययन गर्न सक्छ। मंगल ग्रहमा कुनै समयमा जीवनको अस्तित्व थियो कि थिएन भन्ने कुराको पत्ता लगाउनु नै क्युरियोसिटीको मुख्य लक्ष्य हुनेछ। यसले मंगल ग्रहमा भएको माटोलाई एकत्रित गर्नेछ र क्यामेराको सहायताले त्यसको भित्री सतहको समेत स्क्यान गर्नेछ। क्युरियोसिटीमा प्लाटिनम ब्याट्री छ, जसले लगातार १० वर्षभन्दा लामो समयसम्म काम गर्न सक्छ। यसका लागि छुट्टै ऊर्जाको आवश्यकता पर्दैन।
सन् २०१२ को अगस्तमा यो रोभर मंगलको सतहमा उत्रनेछ। त्यसपछि यसले आफ्नो अध्ययन कार्य प्रारम्भ गर्नेछ। यसले अहिलेसम्मकै सवार् धिक स्पष्ट चित्र र दृश्य पठाउने र मंगल ग्रहको सतहमा कुनै समयमा जीवको अस्तित्व थियो कि थिएन भन्ने कुरा पत्ता लगाउन सहयोग पुग्ने नासाको विश्वास छ। यसको सहयोगले भविष्यमा मंगल ग्रह कुनै प्राणी वा मानव जातिका लागि बसोबास योग्य हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा अध्ययन गर्न सहयोग पुग्ने नासाको विश्वास छ। यो पूरा मिसनको कुल खर्च साढे २ अर्ब डलर छ।
नासाले सन् १९९७ देखि मंगल ग्रहको अध्ययनका लागि अन्तरिक्ष यान पठाउन थालेको हो। अहिलेसम्म यसले ३ वटा यान पठाइसकेको छ। सन् १९९७ मा पहिलो पटक पठाइएको सोजोर्नर नामक यान ६५ सेन्टिमिटर लामो थियो र त्यसको तौल पृथ्वीमा १० किलोग्राम थियो। त्यसपछि सन् २००४ मा पठाइएका स्पिरिट र अपच्र्युनिटी उत्तिकै तौल र आकारका थिए। यिनको तौल १ सय ७० किलोग्राम थियो भने लम्बाई १ दशमलव ६ मिटर थियो। यी सबैको तुलनामा क्युरियोसिटीलाई एक प्रकारको राक्षस नै मान्न सकिन्छ। यसको तौल ९ सय किलो ग्राम छ भने लम्बाई ३ मिटर।
क्युरियोसिटीमा पहिलेका अन्तरिक्ष यानभन्दा नया प्रविधि प्रयोग गरिएको छ। पहिलेका तीन यान सोलार प्यानलद्वारा सञ्चालित थिए, तर क्युरियोसिटी प्लुटोनियमद्वारा सञ्चालित छ, जसले गर्दा तीन प्रकारका फाइदा हुने वैज्ञानिकहरुको भनाइ छ। पहिलो यसले गर्दा अन्तरिक्षमा पहिलेका भन्दा शक्तिशाली वैज्ञानिक उपकरण लान सकिन्छ। दोस्रो यसले मंगल ग्रहको चिसो सतहमा पनि काम गर्न सक्छ अनि तेस्रो पहिले को सोलार प्यानलमा जस्तो धुलोका कण जम्ने सम्भावना हँुदैन। यसरी धूलोका कण जम्दा सोलार प्यानलको कार्यक्षमता क्रमशः घट्दै जान्थ्यो, जसले गर्दा पहिलेका यानहरुले बिस्तारै काम गर्न छाडेका थिए।
क्युरियोसिटीको आकारका कारण भविष्यमा यसको विसर्जनमा पनि सहयोग पुग्नेछ। पहिलेका यानहरूलाई विसर्जन गर्न प्यारासुटको सहायताले कुनै स्थानमा खसालेर यसलाई नष्ट गर्नुपथ्र्यो, तर क्युरियोसिटीलाई त्यस्तो गर्नुपर्ने आवश्यकता हुनेछैन। यसमा भएको स्काइक्रेनको सहायताले मंगल ग्रहकै सतहको कुनै स्थानमा खाल्डो खनेर यसलाई विसर्जन गर्न सकिने विश्वास नासाका वैज्ञानिकहरूको छन्।
No comments:
Post a Comment